Krok po kroku do dachu

Dach stromy, ale jaki ? dachówki jakie wybrać?

Dachy strome nazywane też wysokimi różnią się nie tylko wielkością, ale przede wszystkim kształtem oraz rodzajem i kolorem pokrycia.

Moda na różne rodzaje dachów stromych zmienia się w czasie, jednak niektóre z nich, zwłaszcza te o najprostszych kształtach przetrwały niezmienione do naszych czasów i występują one na nowo budowanych budynkach. Najbardziej typowe dla Polski dachy przedstawiamy poniżej.

Jeżeli inwestor zamierza budować dom według projektu indywidualnego, może swoje propozycje co do kształtu dachu i rodzaju jego pokrycia przedstawić architektowi. Jeżeli natomiast inwestor wybiera projekt gotowy, to określony jest w nim przez autora projektu kształt dachu oraz rodzaj pokrycia dachowego.
Dokonując wyboru rodzaju kształtu dachu warto pamiętać że dach o skomplikowanym kształcie:
- kosztuje więcej niż prosty dach o tej samej powierzchni
- to zazwyczaj problemy z wykonaniem prawidłowej wentylacji docieplenia
- to większa ilość miejsc "trudnych" w których mogą wystąpić nieszczelności
- to problemy z prawidłowym odprowadzeniem wody opadowej

Po prawej prawidłowe nazewnictwo dachów.

Wybierając dach warto także wziąć pod uwagę, że wykonanie lukarny jest zawsze droższe od okna połaciowego, oraz że okna zamontowane w lukarnach (o tej samej powierzchni co okna połaciowe) gorzej doświetlają wnętrze.

Jaka więźba dachowa ?

Konstrukcja dachu na którym układamy pokrycie dachowe popularnie nazywane jest więźbą dachową. Przekroje poszczególnych elementów więźby dachowej dobiera się na podstawie obliczeń statyczno-wytrzymałościowych.
Wyniki tych obliczeń uzależnione są od następujących parametrów:
- Odległość między ścianami zewnętrznymi
- Kąt nachylenia pokrycia dachowego
- Rodzaj zastosowanego pokrycia
- Strefy wiatrowej w której usytuowany ma być budynek
- Strefy śniegowej w której usytuowany ma być budynek

Elementy więźby dachowej powinny być odpowiednio wysuszone (najlepiej w specjalnie przygotowanej suszarni - ich wilgotność nie powinna przekraczać 20%) oraz zabezpieczone przed działaniem czynników biologicznych oraz ognia.
Najskuteczniejsza jest impregnacja próżniowo-ciśnieniowa wykonywana metodą przemysłową przez wyspecjalizowane firmy, natomiast na małych budowach stosuje się impregnację powierzchniową polegającą na malowaniu, natrysku, lub krótkotrwałej kąpieli elementów w roztworze z impregnatem.
Konstrukcje więźby dachowej wykonywane są przez cieśli. Obecnie nie stosują oni klasycznych złączy ciesielskich tylko wykonują połączenia poszczególnych elementów przy użyciu śrub, gwoździ i metalowych łączników.

Najczęściej stosowane są następujące rodzaje więźby: więźba krokwiowa, więźba krokwiowo-jętkowa, więźba krokwiowo-kleszczowa.

Więźba krokwiowa - jest to najprostsza konstrukcja dachowa stosowana gdy rozpiętość między zewnętrznymi ścianami nośnymi nie przekracza 7,0 m.

Podstawowym elementem nośnym jest para krokwi, połączonych ze sobą w kalenicy o długości 4,5 - 6,0 m, rozstawionych w odstępach od 80 do 120 cm.

Ich dolne końce mogą być mocowane :
do poziomej belki ściągowej stanowiącej jednocześnie konstrukcję nośną stropu do murłat ułożonych na stropie lub na wierzchu ścian kolankowych.
Przy tego typu konstrukcji dachowej zarówno mocowanie krokwi do murłat, jak i murłat do konstrukcji budynku musi być bardzo solidnie wykonane ponieważ od solidności tych połączeń zależy stabilność i bezpieczeństwo dachu.

Dach o konstrukcji krokwiowej - krokwie oparte na murłatach

Więźba krokwiowo-jętkowa stosowana jest tam gdzie rozpiętość między ścianami zewnętrznymi jest większa niż 7,0 m, stosowanie więźb krokwiowych przestaje być ekonomiczne dlatego że dla zapewnienia odpowiedniej sztywności konstrukcji więźby należałoby stosować krokwie o bardzo dużych przekrojach. Zamiast tego projektuje się więźby, w których każda para krokwi rozparta jest mniej więcej w połowie ich długości poziomym elementem zwanym jętką. Dzięki takiemu rozwiązaniu można wykonywać dachy o rozpiętości nawet 11,0 m o przekroju krokwi podobnym do dachów o konstrukcji krokwiowej. W więźbach krokwiowo-jętkowych podobnie jak w krokwiowych wszystkie obciążenia przekazywane są na ściany zewnętrzne budynku.

Dach o konstrukcji jętkowej

 

Więźba płatwiowo-kleszczowa

Taką konstrukcję stosuje się wtedy, gdy rozpiętość dachu przekracza 11,0 m.
Konstrukcja tego typu różni się bardzo zarówno od krokwiowej jak i krokwiowo-jętkowej:
- podpory dla krokwi nie tworzą tylko murłaty, są dodatkowo podparte mniej więcej w połowie rozpiętości na płatwiach górnych. Płatwie podparte są słupkami stojącymi na płatwiach stopowych lub bezpośrednio na stropie. Taka cała konstrukcja podpierająca krokwie, składająca się z płatwi i słupów nosi nazwę ściany stolcowej całość konstrukcji więźby dachowej usztywniają poziomo kleszcze - podwójne belki wiążące końce słupów z opartymi na nich krokwiami. Kleszcze montuje się co trzecią lub czwartą parę krokwi i takie wiązary noszą nazwę wiązarów głównych, w odróżnieniu od pośrednich, w których krokwie jedynie opierają się na płatwiach.
W dachach o konstrukcji płatwiowo-jętkowej większe obciążenia przekazywane są na strop ostatniej kondygnacji niż na ściany zewnętrzne.
Takie rozwiązanie konstrukcji więźby dachowej wpływa korzystnie na stabilność i wytrzymałość dachu, ale wymaga zaprojektowania odpowiednio wytrzymałego stropu.

 

Jakie drewno na konstrukcję więźby dachowej?

Drewno stosowane obecnie do budowy konstrukcji więźby dachowej powinno być nie tylko odpowiednio wysuszone, ale także zabezpieczone przed działaniem czynników biologicznych, ognia oraz wilgoci.

Najbardziej skuteczną metodą zabezpieczenia drewna jest tylko przemysłowa impregnacja próżniowo-ciśnieniowa zapewniająca jego trwałe zabezpieczenie.

Impregnaty do drewna mogą być rozpuszczalnikowe, olejowe, solne, lub żywiczne. Do zabezpieczenia konstrukcji więźby dachowej przed wilgocią, owadami, grzybami oraz ogniem używa się przede wszystkim impregnatów solnych, które zmniejszają palność drewna. Nie powodują powstawania toksycznych oparów. Sprzedawane są w postaci koncentratów lub w proszku które należy rozcieńczać wodą. Ponieważ są bezbarwne dodaje się do nich barwnik umożliwiający sprawdzenie które elementy zostały zabezpieczone i jak głęboko impregnat wniknął w zabezpieczane drewno. Drewno przeznaczone do impregnacji powinno być odpowiednio wysuszone - o wilgotności poniżej 20%, oczyszczone z kory i zabrudzeń, które uniemożliwiałyby wnikanie impregnatu. Na elementy konstrukcyjne więźb dachowych powinno stosować się drewno suszone przemysłowo w specjalnych suszarniach. Ponieważ tylko w ten sposób możemy uzyskać wymaganą wilgotność, oraz doprowadzić do wyginięcia obecnych w nim zarodników grzybów oraz larw owadów.

Rozróżniamy kilka metod impregnacji:

- metoda powierzchniowa - zapewnia niewielką głębokość penetracji środka impregnującego bo zaledwie 2-4 mm.

- impregnacja przez malowanie lub smarowanie - nanoszenie impregnatu przy pomocy pędzla, wałka lub szczotki. Zabieg należy przeprowadzać wielokrotnie zachowując odpowiednio długie przerwy między kolejnymi malowaniami. W ten sposób można zabezpieczać elementy już wbudowane.

- impregnacja natryskowa - stosowana przy zabezpieczaniu dużych powierzchni oraz miejsc trudno dostępnych. Przy stosowaniu tej metody zużywamy znacznie więcej impregnatu i powodujemy powstawanie dużej ilości oparów.

- impregnacja przez kąpiel krótkotrwałą - polega ona na zanurzeniu impregnowanych elementów w impregnacie. Zaletą tego typu impregnacji jest dokładność pokrycia impregnatem całej powierzchni elementów. Elementy konstrukcji więźby dachowej powinny być poddawane kąpieli przez okres od 30min do 2 godzin

- impregnacja próżniowo-ciśnieniowa - impregnacja taka zapewnia przesycenie impregnatem całego elementu, co znacznie zwiększa jego trwałość. Impregnacją tego typu zajmują się wyspecjalizowane firmy dysponujące odpowiedniej wielkości zbiornikami ciśnieniowymi - autoklawami. Ten typ impregnacji zalecany jest dla nowo wznoszonych konstrukcji.

 

Jak ocieplić dach ?

W dawniej budowanych domach poddasza nie były zamieszkałe, a więc nie było potrzeby ich ocieplania. Obecnie poddasza budynków przeznaczone są na pomieszczenia mieszkalne, a więc dach musi być ocieplony i prawidłowo wentylowany.

Aby ocieplenie nie zamakało oprócz ostatecznego materiału pokryciowego - takiego jak dachówki- na połaciach dachu musi znaleźć się dodatkowe zabezpieczenie, zwane wstępnym kryciem, które od strony zewnętrznej osłania warstwę ocieplenia przed przeciekami.
Służą do tego folie wstępnego krycia potocznie nazywane dachowymi, które mocuje się bezpośrednio do krokwi.

Ocieplenie dachu jest zagrożone zawilgoceniem także od strony wnętrza budynku, skąd przez cały okres eksploatacji napływa w stronę dachu para wodna. Dlatego właśnie warstwy izolacji cieplnej muszą być od strony wnętrza chronione izolacją nieprzepuszczającą pary wodnej czyli folią paroizolacyjną.
Do ocieplenia dachów stosuje się wełnę szklaną lub kamienną. Warstwę ocieplenia układa się w przestrzeni między krokwiami. Należy przy tym pamiętać aby grubość tej warstwy wynosiła 20-25 cm. Wełnę która jest sprężysta, tnie się na pasy o szerokości o około 2 cm szerszej niż rozstaw krokwi, a następnie upycha między krokwiami, tak aby się nie zsuwała.
Jeżeli jako warstwę wstępnego krycia zastosowaliśmy folię ciepłą - wysokoparoprzepuszczalną, wówczas materiał izolacyjny może do niej bezpośrednio przylegać, czyli jego grubość może być równa wysokości krokwi.

Jeżeli natomiast jako warstwę wstępnego krycia użyliśmy folii wentylowanej - niskoparoprzepuszczalnej lub folię ułożona na deskowaniu, wówczas między nią a ociepleniem należy zostawić około 2,5 cm szczeliny wentylacyjnej. Jeżeli by jej nie było, materiał izolacyjny mógłby łatwo ulec zawilgoceniu i stracił by właściwości izolacyjne, co powodowało by również szybsze niszczenie konstrukcji dachu.

Zastosowanie odpowiedniego rodzaju folii nie wystarczy by ustrzec się przed kłopotami związanymi z zawilgoceniem ocieplenia dachu, należy jeszcze zapewnić odpowiednią wentylację dachu. Temu właśnie mają służyć szczeliny wentylacyjne, w których przepływające powietrze będzie zabierało wilgoć.

Aby powietrze w szczelinie wentylacyjnej było w stałym ruchu musi mieć wlot przy okapie i wylot w kalenicy.

Okap?

Kolejnym elementem dachu jest okap, krawędź wzdłuż której biegną rynny.
Jak wiadomo okap jest ważną jego częścią , która powinna spełniać wiele funkcji ważnych dla prawidłowego działania całości dachu :

- okap musi zawierać elementy zapewniające utrzymanie i prawidłowe działanie systemu orynnowania ;
- przy realizacji okapu trzeba przeprowadzać regulacje równoległości i prostopadłości krawędzi połaci oraz zniwelować nierówności płaszczyzny utworzonej przez konstrukcję dachu ;
- w okapie musi być zrealizowany wlot powietrza wentylującego .

Dlatego prace wstępne prowadzone na okapie przed układaniem pokrycia są długotrwałe i wymagają wiedzy fachowej. Właśnie w okapie rozpoczyna się układanie FWK , której połączenie z obróbkami blacharskimi decyduje o prawidłowym odprowadzaniu opadów oraz skutecznym działaniu wentylacji dachu .

Występuje tutaj kilka elementów:

- wlot powietrza pod pokrycie
- mocowanie folii dachowej
- podparcie dachówki niwelujące brak niższego rzędu
- mocowanie rynien
- zabezpieczenie przed przedostawaniem się ptaków i drobnych gryzoni pod pokrycie

Proponujemy stosowanie elementów systemu, które zapewniają spełnienie tych wszystkich wymagań. Są to grzebień okapu z kratką wentylacyjną, zapewniający właściwy przekrój wlotu powietrza i którego grzebienie dopasowują się do kształtu dachówki i uniemożliwiają dostęp ptakom i owadom do szczeliny wentylacyjnej.
Dolne występy mocują folię i nie ograniczają możliwości montażu haków rynnowych. 

 

Obróbki kominów, kalenica, kosz ?

Obróbki kominów oraz boków lukarn można wykonywać na wiele sposobów oraz przy użyciu rożnych materiałów. Firma RuppCeramika zaleca wykonywanie kominów oraz boków lukarn w systemie Wakaflex . Składa się on z taśmy z poliizobutylenu zbrojonego ciągnioną siatką z wyżarzonego aluminium, która nie odkształca się pod wpływem temperatury i zachowuje raz nadany kształt. Kolory zewnętrznej powierzchni są dobrane do koloru pokrycia. Dwa pasma kleju butylowego umieszczone na brzegach służą do wstępnego mocowania taśmy , która następnie wiąże się z podłożem, pod warunkiem że jest układana na suchym
i odpylonym podkładzie. W odróżnieniu od obróbek z blachy.

Wakaflex przenosi wzajemne przemieszczenia więźby względem nieruchomego komina lub bocznej ściany lukarny dzięki swojej elastyczności. Również bardzo wysoka odporność poliizobutylenu na działanie czynników atmosferycznych takich jak wysokie i niskie temperatury oraz promieniowanie UV, zapewnia trwałość
i szczelność wykonanego połączenia.

Do układania Wakaflexu nie są potrzebne żadne specjalistyczne narzędzia, wystarczą nożyce lub ostry nóż i metrówka. Istotne jest dodatkowe zabezpieczenie górnej krawędzi taśmy listwą aluminiową, oraz wypełnienie powstałego rowka masą uszczelniającą produkowaną na bazie kauczuku syntetycznego. Daje to wysoką trwałość i odporność na działanie warunków atmosferycznych .

Przy coraz ciekawszych rozwiązaniach architektonicznych budynków, dachy bywają mniej lub bardziej skomplikowane. Jednak prawie wszystkie posiadają takie elementy jak szczyt, kalenica, grzbiet i kosz. Szczyt czyli krawędź biegnąca wzdłuż ściany szczytowej budynku, może być wykonany z użyciem specjalnych dachówek szczytowych bez wprowadzania dodatkowych materiałów na wiatrownicę , takich jak blacha czy deski.

Kalenica to najwyższy punkt dachu, przykryty gąsiorami. Są one poprzez aluminiowe klamry, mocowane do poziomo biegnącej listwy zwanej łatą kalenicową.

W celu uszczelnienia styku gąsiora z dachówkami połaciowymi należy zastosować taśmę wentylacyjną kalenicy ułożonej na łacie kalenicowej.

Taśmę rozwijamy wzdłuż kalenicy lub grzbietu na łacie, wstępnie mocując takerem lub gwoździami, a następnie brzegi przyklejamy doformowując do kształtu profilu dachówek. Należy przy tym zwrócić uwagę, aby przyklejać taśmę na suchą i odpyloną powierzchnię, co zapewnia trwałość i szczelność połączenia.

Do połączenia kalenicy z grzbietem można użyć łączników gąsiorów, przykręcanych tak jak gąsiory.

Następnym elementem dachu jest kosz. Jest to krawędź przecięcia się połaci pod wklęsłym kątem. Tworzy się wtedy rynna odprowadzająca wodę opadową spływającą z połaci przyległych do kosza. Firma RuppCeramika proponuje kosze aluminiowe, tłoczone które można montować bez specjalistycznych narzędzi jak giętarka czy gilotyna do blach. Mocowanie kosza poza jego obrębem zapewnia właściwe funkcjonowanie tego ważnego elementu dachu. Do uszczelnienia połączenia między koszem a dachówką służą kliny uszczelniające wykonane z pianki nasączonej silikonem, nie wchłaniające wody, dopasowujące się do profilu dachówki.

 

System komunikacji po dachu oraz system przeciwśniegowy ?

Teraz kolej na zaprezentowanie możliwości rozszerzenia funkcjonalności dachu
i zwiększenia bezpieczeństwa użytkowania w różnych warunkach.

Niezwykle ważne są elementy ułatwiające poruszanie się po dachu - stopnie i ławy kominiarskie. Są to elementy wykonane ze stopu aluminium .
Ławy umieszcza się przy wyłazach dachowych tworząc ciągi komunikacji poziomej do kilku kominów. Mocowane są one do specjalnych dachówek, które posiadają możliwość dostosowania do szerokiego zakresu kątów nachylenia połaci dachowej. Dachówki te wyposażone są w dodatkowe zaczepy i muszą być podparte dodatkową łatą.

Na takich dachówkach można również montować stopnie kominiarskie, służące do komunikacji pionowej na dachu.

Kolejnym związanym z bezpieczeństwem elementem są płotki i belki przeciwśnieżne. Zapobiegają one zsuwaniu się śniegu z połaci dachu. Płotki wykonane są z ocynkowanych płaskowników lakierowanych proszkowo w kolorze dachówek. Mocowane są do specjalnych dachówek wykonanych ze stopu aluminium.

Innym rozwiązaniem o tych samych funkcjach są belki - okorowane i zabezpieczone okrąglaki o średnicy ok. 12 cm które zastępują płotek. Jest to rozwiązanie stosowane regionalnie w określonych typach architektury.